دانشگاه شاهد گیاه پاد 3060-5903 1 (شماره 2، پاییز و زمستان) 2025 02 15 Evaluation of contact toxicity and biological effects of Chinaberry extract on different developmental stages of tomato leaf miner (Tuta absoluta) under laboratory conditions ارزیابی سمیت تماسی و اثرات زیستی عصاره زیتون تلخ بر مراحل مختلف رشد شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی (Tuta absoluta) در شرایط آزمایشگاهی 37 50 4952 FA فاطمه رسولی دانش آموخته کارشناسی ارشد حشره شناسی کشاورزی، گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران علیرضا رضازاده استادیار گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران 0000-0002-6104-1717 Journal Article 2024 10 11 <strong>Introduction:</strong> The tomato leaf miner moth, <em>Tuta absoluta </em>(Povolny) (Lep.: Gelechiidae), is one of the most significant pests of tomato, posing a serious threat to tomato production in Iran. One of the main tools for managing this pest is the use of chemical insecticides; however, excessive reliance on chemical insecticides quickly leads to the development of resistance in the pest. The use of essential oils and plant extracts in pest control is a suitable method for reducing the environmental side effects of chemical insecticides. <strong>Materials and Methods:</strong> The contact toxicity of bitter olive oil extract was evaluated on the egg, second instar larva, and pupa stages. The plant extract was obtained using hexane as a solvent. All experiments were conducted at a temperature of 27 ± 2°C, relative humidity of 65 ± 5%, and a photoperiod of 16 hours light and 8 hours dark. The chemical compounds of the extract were identified using a GC/MS device. <strong>Results and Discussion</strong><strong>:</strong> In the chinaberry extract, the major chemical constituents were methyl linoleate (69.375%), methyl oleate (17.231%), and methyl palmitate (7.361%). The results showed that increasing the concentration of the extract led to higher mortality rates in the egg, second instar larva, and pupa stages of the pest. Probit analysis of the data revealed that the LC₅₀ values of the bitter olive extract for the egg, second instar larva, and pupa stages were 948.93, 346.72, and 1.75 µL/mL, respectively. <strong>Conclusion:</strong> The results indicated that this extract has high potential for controlling the tomato leaf miner moth (<em>Tuta absoluta</em>) in both open-field and greenhouse environments, and is recommended for protecting the environment and user health. شب­پره مینوز برگ گوجه­فرنگی،<em>Tuta absoluta</em> Povolny (Lep.: Gelechiidae)  یکی از مهمترین آفات گوجه­فرنگی است که می­تواند به عنوان یک تهدید جدی برای تولید گوجه فرنگی ایران محسوب شود. یکی از ابزارهای اصلی مدیریت این آفت استفاده از حشره­کش های شیمیایی می­باشد ولی اتکای بیش از حد به استفاده از حشره­کش­های شیمیایی به سرعت منجر به بروز مقاومت آفت به آفت­کش­ها می­شود. استفاده از اسانس­ها و عصاره­های گیاهی در کنترل آفت روشی مناسب برای کاهش اثر جانبی حشره­کش­های شیمیایی در محیط زیست می­باشد. در این تحقیق، سمیت تماسی عصاره روغنی زیتون تلخ روی مراحل تخم، لارو سن دوم و شفیره مورد بررسی قرار گرفت. عصاره گیاه به وسیله حلال هگزان گرفته شد. کلیه آزمایش­ها در دمای 2 ± 27 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5 ± 65 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی انجام شد. ترکیبات گیاهی عصاره فوق با استفاده از دستگاه GC/MS شناسایی شدند. در عصاره زیتون تلخ، ترکیباتی متیل لینولئات، متیل اولئات و متیل پالمتات به ترتیب با 375/69، 231/17 و 361/7 درصد ترکیبات شیمیایی عمده بودند. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت عصاره، مرگ­و­میر تخم، لارو و شفیره آفت هم افزایش یافت. تجزیه و تحلیل پروبیت داده­ها نشان داد میزان  LC₅₀برای عصاره زیتون تلخ در مرحله تخم، لارو سن دوم و شفیره به ترتیب 93/948، 72/346 و 75/1 میکرولیتر بر میلی­لیتر به دست آمد. غلظت­های زیرکشنده LC₁₀ و LC₂₅ این عصاره در مدت زمان 24 ساعت اثر ضد تغذیه­ای به جا گذاشت. نتایج حاصل نشان داد این عصاره پتانسیل بالایی برای کنترل شب­پره مینوز گوجه فرنگی در محیط­های باز و بسته دارد و برای حفاظت از محیط زیست و سلامت کاربران توصیه می­شود. https://gyahpad.shahed.ac.ir/article_4952_4f164cf233807fc02da06599a1264dee.pdf